Chồng cõng vợ chạy đua tại Cần Giờ và sự trỗi dậy của marathon cộng đồng Việt

Sáng cuối tuần tại Cần Giờ, hàng trăm người dân đổ về khu vực xuất phát không phải để theo dõi một kỷ lục quốc gia, mà để xem những người chồng cõng vợ chạy 200 m và những đứa trẻ chập chững hoàn thành 1,5 km. Trên khán đài nước Nga, tôi từng nghe thấy nhiều ghế trống mang tên phụ nữ; nhưng ở Cần Giờ, tiếng cười và tiếng hò reo của các gia đình lấp đầy từng khoảng trống. Những gì bắt đầu như một trò vui bên lề giải HDBank Green Marathon thực ra đang phản ánh một xu hướng lớn hơn: marathon không còn là cuộc chơi của riêng người chạy chuyên nghiệp. Bối cảnh của sự kiện nằm trong một ngày hội thể thao kéo dài, với giải marathon 42 km là tâm điểm cùng các hoạt động phụ trợ dành cho gia đình. Anh Xuân Thêm, 34 tuổi, và chị Thùy Linh, 29 tuổi, cùng thuộc câu lạc bộ An Sương Runners, đã chiến thắng cuộc thi cõng vợ 200 m với thời gian hơn 3 phút. Điều thú vị là sau đó họ vẫn đăng ký chạy marathon 42 km vào ngày tiếp theo. Về mặt kỹ thuật, cặp đôi này di chuyển với tốc độ khoảng 1,1 m/s, tương đương tốc độ đi bộ nhanh của người mang vác nặng 40–50 kg. Nếu nhìn vào hệ sinh thái thể thao, đây không phải một màn trình diễn điền kinh theo nghĩa cạnh tranh. Cuộc đua cõng vợ không nằm trong bất kỳ hệ thống xếp hạng nào của World Athletics, không có thành tích để so sánh với kỷ lục thế giới hay khu vực, và không mang giá trị tuyển chọn quốc gia. Tốc độ 1,1 m/s với tải trọng 40–50 kg tương đương khoảng 55–75% trọng lượng cơ thể người chồng buộc họ phải bước ngắn, khuỵu gối, nén cột sống. So với giải vô địch cõng vợ Bắc Âu trên quãng đường 253,5 m mà các cặp đôi elite hoàn thành trong khoảng 60 giây, cuộc thi ở Cần Giờ rõ ràng mang tính giải trí nhiều hơn là thi đấu đỉnh cao. Sự vận hành của giải đấu cho thấy một mô hình ngày hội marathon có chủ đích. Nhà tài trợ chính là ngân hàng HDBank, và việc duy trì cuộc thi cõng vợ suốt 5 năm liên tiếp cùng các giải trẻ 1,5 km và 3 km không phải ngẫu nhiên. Đây là công cụ thu hút sự tham gia của gia đình, tạo dựng lòng trung thành thương hiệu và phát triển nền tảng người chạy bộ tương lai. Các giải trẻ có người dẫn tốc đi kèm; có một em bé khóc trong lúc chạy và được các pacer đồng hành về đích. Chi tiết nhỏ ấy cho thấy sự giám sát và an toàn được đặt lên hàng đầu. Theo dữ liệu tôi từng ghi lại trong nhiều năm theo dõi các giải marathon cộng đồng ở Việt Nam, mô hình ngày hội thể thao kết hợp giải gia đình và giải trẻ đang là xu hướng phổ biến tại các thị trường mới nổi. Không có gì sai khi một ngân hàng dùng marathon làm kênh tiếp thị cộng đồng, miễn là các giá trị cốt lõi của hoạt động thể thao vẫn được đảm bảo. Nhìn vào bảng tỷ số, tôi học được cách đọc những gì được ghi và cả những gì không được ghi: ở đây, con số quan trọng không phải thời gian 3 phút, mà là 5 năm duy trì truyền thống và hàng trăm con người đã có một buổi sáng gắn kết gia đình. Rủi ro lớn nhất với sự kiện như thế này không đến từ doping hay chiến thuật, mà từ điều kiện thời tiết và an toàn. Tháng 9 tại miền Nam Việt Nam thường nóng ẩm, và việc một người chồng phải cõng thêm 40–50 kg trước khi chạy marathon 42 km vào ngày hôm sau tạo ra áp lực đáng kể lên cột sống và khớp gối. Nhân vật chính ở đây không chỉ là người chiến thắng; đó là người mẹ đứng bên lề cổ vũ, cô bé tập chạy khi khán đài còn trống, và những pacer tình nguyện. Khi sân vận động trống rỗng, những tiếng nói bình thường bỗng trở thành thủ lĩnh. Bài học từ Cần Giờ là giá trị của marathon cộng đồng không nằm ở việc tạo ra các nhà vô địch, mà ở việc tạo ra một hệ sinh thái mà bất kỳ ai cũng có thể tham gia. Các giải chạy trẻ hôm nay sẽ nuôi dưỡng những vận động viên tương lai, và những cặp đôi cõng nhau là minh chứng cho sự lan tỏa của marathon đến từng gia đình. Khi người ta hỏi thể thao nữ Việt Nam phát triển từ đâu, câu trả lời không chỉ đến từ các trung tâm huấn luyện quốc gia, mà còn đến từ những buổi sáng Chủ nhật như tại Cần Giờ, nơi phụ nữ được cõng, được nâng đỡ, được chào đón để cùng chạy và cùng vui. 45 phút bên lề sân cỏ, một đời không bao giờ cũ. Nhìn những bước chân ngắn và đầu gối khuỵu xuống của các ông chồng đang cố gắng bước nhanh hơn, có thể thấy một điều tinh tế: họ không chỉ đang cõng người bạn đời của mình qua quãng đường 200 m, mà còn đang cùng nhau gánh một thông điệp rằng chạy bộ là hoạt động cho tất cả mọi người. Tương lai của marathon Việt Nam không nằm ở việc có thêm bao nhiêu kỷ lục nữa, mà nằm ở việc ngày càng có nhiều gia đình tin rằng họ thuộc về đường chạy.